HYPOKALIEMIE 

Inleiding

In het lichaam is het kalium binnen nauwe grenzen gereguleerd. Kalium is een elektrolyt welke het lichaam opneemt uit het voedsel, opslaat in de cellen en uitscheidt via voornamelijk urine. Een storing in de kaliumhuishouding kan op ieder van deze niveaus ontstaan. Kaliumionen zijn belangrijk voor het handhaven van de rustpotentiaal van celmembranen. Deze RMP (resting membrane potential) is van belang bij allerlei biologische processen. Therapie van hypokaliemie is gericht op het herstellen van de kaliumbalans

• 98% van het totale lichaamskalium bevindt zich in het intracellulaire compartiment (40-50 mmol/kgBW)
• 8% in bot en kraakbeen
• 2% van het totale lichaamskalium bevindt zich in het extracellulaire compartiment
• de ratio [ K⁺ intracell] / [ K⁺ extracell] = 35 (150/4,3)
  
• De normale intake per dag is variabel ca 3400 mg (ca 85 mmol)
• Minimale intake 1600 - 2000 mg (ca 40-50 mmol)
• Excessieve intake (fruiteters) 8000 -12000 mg (ca 200-275 mmol)

Eliminatie onder normale omstandigheden:

• 85% renaal (secretie in distale tubuli en verzamelbuizen)
• 15% gastro-intestinaal
• 5% transpiratie

Oorzaken Hypokaliëmie

• Renaal verlies: urine kalium > 30 mmol/uur :
  • Diuretica/medicamenteus
  • Glycyrrhizine (drop/zoethout)
  • Hypomagnesiëmie
  • Hyperaldosteronisme
  • Overmaat mineralocorticoïden
  • Genetische renale tubulaire defecten
  • Polyurie
    
• Gastrointestinaal verlies :
  • Braken/maaghevel
  • Diarrhee
  • Malabsorptie
  • Laxantia
    
• Verlies via de huid : brandwonden, excessief zweten
  
• Transcellulaire shift :
  • Alkalose
  • Toegenomen insuline beschikbaarheid
  • Toegenomen ß-adrenerge activiteit
  • Pseudohypokaliëmie
  • Hypothermie
    
• Verminderde Intake

Symptomen Hypokaliëmie

• Neurologisch/neuromusculair :
  • Spierzwakte, paralyse
  • Kramp, myalghie, paresthesie, rhabdomyolyse
  • Verminderde peesreflexen
    
• Gastrointestinaal :
  • Ileus, obstipatie
  • Nausea/vomitus
    
• Cardiaal :
  • ECG-afwijkingen met of zonder ritmestoornis (cave combinatie hypokaliëmie en digoxine)
    
• Nierfunctiestoornis :
  • Concentratiestoornis : polyurie/polydipsie
    
• Endocrien :
  • Hyperglycemie

Anamnese:

Lichamelijk onderzoek en symptomen Hypokaliëmie

• Neurologisch/neuromusculair :
  • Spierzwakte, paralyse
  • Kramp, myalghie, paresthesie, rhabdomyolyse
  • Verminderde peesreflexen
    
• Gastrointestinaal :
  • Ileus, obstipatie
  • Nausea/vomitus
    
• Cardiaal :
  • ECG-afwijkingen met of zonder ritmestoornis (cave combinatie hypokaliëmie en digoxine)
    
• Nierfunctiestoornis :
  • Concentratiestoornis : polyurie/polydipsie
    
• Endocrien :
  • Hyperglycemie

Diagnostiek: (in principe bij Kalium < 3,0 mmol/l, aanvullend onderzoek alleen op indicatie)

• Plasma:

• K+, Na+, Cl-, ureum, kreatinine,
• glucose, CK, Leuko/diff.
• Ca²⁺, albumine, PO4^3-, Mg²⁺
• Astrup (art)
• Vrij T4, TSH
• Anion-gap berekenen

• Urine:

• volledig (ionsterkte, pH, eiwit, glucose, sediment)
• K+, Na+, Cl-, kreatinine

• ECG:

• ritme en/of geleidingsstoornissen
• Afwijkend ST-T segment, U golf

• Bij hypertensie en renaal kaliumverlies : renine en aldosteron

Diagnose

Als ernstig moeten worden beschouwd:

• [K+] < 2.0 mmol/l
• myocardaandoening : ECG-afwijkingen
• paralyse

Therapie:

afhankelijk van de ernst van de klinische verschijnselen en de mate van hypokaliemie.

Bij ernstige hypokaliemie:

Doel is : serum kalium in < 10 minuten > 1 mmol/l te verhogen

• opname op Intensive Care
• ritme/ademhalingsbewaking
• Eerste gift Kalium : 1 gram=13,4 mmol/l KCl in 50 ml NaCl 0,9% in 10 minuten, kan via perifeer infuus pas daarna :
  
• centrale lijn
• KCl via perfusor of in NaCl 0,9 % (nooit in glucose)
• max. 20 mmol/uur (=1,5 gram)
• behandel de onderliggende oorzaak
• correctie van hypovolemie/alkalose
• corrigeer andere electrolytstoornissen (Mg, Ca, PO4)
• controleer de electrolyten frequent (à 2 uur)
• Gift van 1 gram KCl blijven herhalen als ECG-afwijkingen of paralyse niet verdwijnen

Bij minder ernstige hypokaliemie (K+ > 2.0 en < 3.0 mmol/l) zonder levensbedreigende symptomen :

• orale substitutie (niet bij patiënten met een ileus!)
• KCl drank = 1mmol/ml
• K-durette 1 gr = 13 mmol
• correctie van hypovolemie/alkalose
• triamtereen of amiloride toevoegen (cave hyperkalemie)
• sprironolacton is pas na 48 uur effectief

Bij minder ernstige hypokaliemie (K+ > 2.0 en < 3.0 mmol/l) zonder symptomen :

• tgv diuretica met hypomagnesiëmier : gecombineerd behandelen
• verder geen directe interventie noodzakelijk

Complicaties

• Hyperkaliëmie ten gevolge van oversubstitutie
• Flebitis tgv kaliuminfusie

Literatuur:

1. Med. Clinics. of North America, V 81, no 3, p 611-639
2. Fluid, Electrolyte and Acid-Base Physiology (Halperin and Goldstein)
   3rd edition 1999
3. Clinical Physiology of Acid-Base and Electrolyte Disorders (Burton David
   Rose), fourth edition 1994
4. NIV richtlijn electrolytstoornissen 2005

MBO 1-2000

Revisie ASC 06/2006

Revisie ASC 09/2011