Introductie.

Kalium is een elektrolyt welke het lichaam opneemt uit het voedsel, opslaat in de cellen en uitscheidt via voornamelijk urine. Een storing in de kaliumhuishouding kan op ieder van deze niveaus ontstaan. Hyperkaliemie kan een levensbedreigende aandoening zijn, mn als het K > 7 mmol/l is. Therapie is gericht op het verlagen van de drempelpotentiaal, de bevordering van de shift van extra- naar intracellulair en het beperken van de opname volgens onderstaand schema.

Epidemiologie :

De normaal waarden van kalium in het serum liggen binnen nauwe grenzen. Van de totale voorraad kalium in het lichaam (50-55 mmol/kg lichaamsgewicht) bevindt zich het merendeel intracellulair, terwijl slechts 4.0-4.5 mmol/l in de extracellulaire vloeistof aanwezig is (hooguit 2% van het totale lichaamskalium). De gemiddelde dagelijkse inname van kalium is 80-100 mmol per dag, een normale nier kan >200 mmol Kalium per dag uitscheiden.

Pathogenese en Epidemiologie

1. Toegenomen intake: oraal of iv suppletie 
2.  Shift van intra- naar extracellulair:
   • Pseudohyperkaliëmie: laboratorium fenomeen, denk hieraan als bij een hoog kalium het ECG normaal is.
   • Metabole acidose: voor iedere 0.1 pH-daling stijgt het kalium 0.2-1.7 mmol/l
   • Weefselverval
   • Ontregelde DM met hyperglycemie en insulinedeficiëntie.
   • Digitalisintoxicatie
   • Betablokkade (meestal geringe stijging)
   • Familiaire periodieke paralyse, hyperkaliëmische variant
   • Succinylchloride
3. verminderde excretie met de urine:
   • nierinsufficiëntie
   • depletie van circulerend volume
   • kaliumsparend diureticum: amiloride, triamtereen
     • hypoaldosteronisme:
     • hyporeninemisch (NSAID!)
     • kaliumsparend diureticum: spironolacton
     • pseudohypoaldosteronisme
     • bijnierinsufficiëntie
     • ACE-remmers en AII-antagonisten door indirect effect via verlaging angiotensine-2
   • type I renale tubulaire acidose

Symptomen van hyperkaliëmie.

Ernstige spierzwakte is een laat symptoom, en treedt meestal pas op bij een K>7.5 mmol/l, ten gevolge van het feit dat de rustpotentiaal gedaald is tot het niveau van de drempelpotentiaal.

Hartritme problemen treden op, in eerste instantie bij:

• een K>6.0 tgv een snelle repolarisatie met verkorting van de QT-tijd en een hoge spitse T-top, vervolgens bij
• een K>7.0 door vertraagde depolarisatie met een verbreed QRS-complex en uiteindelijk ventrikelfibrilleren of asystolie.

N.B. : De veranderingen op het ECG hebben geen duidelijke correlatie met de ernst van de hyperkaliëmie.

Diagnostiek.

Anamnese en lichamelijk onderzoek

ECG

Astrup, Glc, Na, ureum en creatinine, Ca.

Afhankelijk van duidelijkheid over oorzaak: urine op kalium

Therapie.

In het algemeen geldt dat een kalium > 7.0 een noodsituatie is! Zeker bij ECG-afwijkingen dient een patient op de ICU te worden opgenomen.

Indien het kalium < 6.5 is en er geen ECG afwijkingen zijn kan alleen maatregel 3 voldoende zijn.

1. verlagen van de drempelpotentiaal, ter voorkoming van ritmeproblemen, met calcium:

• 10 ml 10% calciumgluconaat of calciumlevulaat (crashkar) in 2-3 minuten onder ritmebewaking eventueel na 5 minuten herhalen, als het ECG niet normaliseert. Effect binnen enkele minuten, duur 30-60 minuten. CAVE: bij digoxine gebruik alleen bij ECG veranderingen geven, aangezien hypercalciemie de digoxinetoxiciteit kan doen toenemen. 

2. shift van kalium naar intracellulair bevorderen:

• 50 ml Glc 50% met 20 EH insuline Actrapid in 30 minuten , gevolgd bij niet diabeten door een Glc 5% infuus om hypoglycemie te voorkomen. Hierdoor wordt de insulineproductie gestimuleerd en wordt de cellulaire Glc en K-opname versneld. Bij hyperglykemie evt alleen insuline Actrapid. Werkt binnen 15 minuten, max effect na 1 uur, duur effect 2-3 uur, daling kalium 1-2 mmol/l. Frequente controle van de glucosewaarden is geïndiceerd, zeker bij diabeten.
• (beta-2 agonisten: werking ip hetzelfde als insuline: toediening van 10-20 mg albuterol per neusspray, werking na 30 minuten. Effect is niet bij iedereen voorspelbaar).

3.  verwijderen van overmaat kalium:

• polystereensulfonaat (Resonium-A): 30 gram oraal of rectaal. Werkt als kationexchanger van Na/K. werking pas na enkele uren. 
• Bij ernstige hyperkaliëmie altijd in combinatie met 1 en 2.
• Hemodialyse: als conservatieve maatregelen falen of bij ernstige nierinsufficiëntie. Cave rebound-effect postdialyse!

4. natriumbicarbonaat: meeste effect bij metabole acidose, anders weinig additieve waarde.

Calciumtoediening en glucose + insuline geven de meest voorspelbare resultaten. Frequente controle van het Kalium (in ieder geval iedere 2 uur) is altijd noodzakelijk.

ASC 09/2002, revisie 06/2006 laatste revisie 09/2011

Referenties: